Sunday, 15 November 2020

My Sister's Story

(My sister, Minx, gave me this copy of her story as her gift to me in remembrance of our mother. I am sharing this, with her permission.)

The fire trees were on their last blooms. Their crowns are aglow with flame-like blossoms not unlike the dying embers of campfires. The golden shower tree swayed in the wind. Its grapelike cluster hung like droplets of golden sunshine.

She was looking thru the window as she folded my sister's clothes. Staring in fact yet oblivious to the explosion of colors gifted by the trees she has planted and tended from seed.

"Do you know where she went?" My mother's voice was reeking with sadness.

"No, I have no idea."

"We have to search for her."

I let out a deep sigh for I could foretell what our arduous search would entail. I have seen it before. Parents, brothers, sisters, lovers of friends who are missing. 

First, the police stations - have you picked up anybody violating the curfew? Then we make the trek to the Office of the Task Force Detainees - any new faces at Bicutan or Pag-Asa or any of the myriad of political prisoner camps strewn around the city? Next, the convents-the nuns are very active in hiding people wanted by the government. And finally, the morgues, to look lor salvaging victims left by the waysides for the flies to feast on, dead hollow eyes unseeing the violence that was visited upon them.

Nanay's usually ramrod straight back, was slightly slumped, carrying an unseen burden. She started to quietly mouthing the mysteries of an imaginary rosary.  Imaginary, for rosaries as well as crosses, saints Statues, and prayer books are banned in our household. Though she was born to a very old Catholic family, she married my father.  His family was one of the original members of the indigenous Protestant religion in the country. And to marry a member you have to give up your own religion and convert.

"Of course, there will be changes. Your sister, she has always disapproved of our Christmas parties..."

"Nanay. are you happy?" I once asked.

"I can't recall ever hearing you laugh. "

She gave me the look. The look that seems to say,

'Here you go again, thinking too deeply, analyzing things best left alone.' 

"Laughing out loud is like tempting fate. What is important is being at peace."

She has seen so much and experienced a lot. She grew up as one of the daughters of a political clan in the North and violence has peppered her family's history. An uncle was assassinated as he received the holy communion in Church.  In retaliation, a cousin burned down a whole village. The cries of widows and children left homeless can still be heard in the winds as you pass by Bantay.

She headed to Manila away from the violence never to return in more than 30 years. Her list of changes sounded like incantations, peace offerings to the gods. As if saying, I am willing to make changes, do all these just so I can have my daughter back.

"DO you think she will return?"

I dared not answer. All I have are useless, empty words. They hold no hope.

"Where should we start?" Her hands tentatively touching a lone hanging thread on my sister's shirt,  afraid that a slight pull might unravel my sister's whole existence.

Friday, 13 November 2020

Our Labrador, Basha!


Basha is our one-year-old black labrador, our "gentle giant" who is the youngest among our pets, including our German shepherd and our toy poodle. We brought her home a day before the New Year from her mom's place in BGC, Taguig. We named her Basha, a name I picked from the lead actor's character in the movie "One More Chance."

Labradors like Basha are highly energetic with an enormous appetite.  She enjoys a breakfast of eggs mixed with coconut oil. Coconut oil is a treat for her. Since she is hefty, she needs her exercise. Her morning routine starts in waking up at around 6 am. She'll immediately head to the door to go outside and play with our German shepherd, who treats her like her naughty puppy. She likes to play with her small "pond," a teal-colored plastic basin we bought for her, which we fill up with water for her to swim on.

She is gentle and very friendly to people. She is smart but quite goofy. She enjoys a game of fetch with all of us in the family. She'll bring us her rope toy or her stuffed toy, "Brown," which we then throw afar for her to pick and bring back to us. She would come to me in my work area, put her paw in my lap, looked at me with her big almond-shaped eyes to get my attention. Then she'll ask me for a cuddle where she'll try to go up to lay down in my lap.

Having Basha around made me aware of just how wonderful it is to seize the moment, spend time with loved ones, and snuggle with such a caring, huggable, and playful labrador. 

I just learned that Basha's mom and sibling are now in Ontario, enjoying autumn. I'm glad that they're doing great with their own family, much like Basha.

Tuesday, 7 April 2020

April Thoughts

I used to pride myself on knowing how to respond to challenging situations. Even if there may be times I do not know whether 
what I do makes a significant dent in changing a concern for the better, I do what is needed to the best of my ability. 

The past weeks made me feel like I'm walking on a deserted alley with an invincible enemy lurking around, ready to pounce given an opportunity. No one is exempt from the possibility of getting the virus. The elderly and those who have pre-existing health conditions are particularly at risk. I'm pre-diabetic; I have a wound that is taking too long to heal. It was when my husband, the most disciplined in our family regarding food and other health matters, came up with chills that I realized the virus may really hit any one of us at any time. Thankfully, he did not have any other symptoms, eventually getting better. 

I realized how important it is to draw up a plan if one of us may get sick or die because of the virus. Much as it is difficult, it is crucial and necessary to talk about these things so that the surviving family members would not be left confused and pained with their loved ones' death. Some of the questions that need to be discussed by the elders in the family are: 

Who shall bring the sick person to the hospital? How shall the sick be transported to the hospital? Who shall be in charge of the finances and getting the food for the dinner table? Who shall be the second-liner if the parents get sick? To whom shall the care of the minor children be entrusted?

The family unit must be united during this critical period. However, it is important to be compassionate and understanding with each other, given the stress that the situation brings to each member of the family. This is easier said than done. Many households are being pulled apart while living in the same house, given the pandemic's uncertainty

There were times that my husband and I got angry with each other during the past weeks. What was helpful for us was being open to each other about our concerns and allowing breathing space for resolving things. We realize that what matters at the end of the day is our commitment and love for each other and our family.

It is helpful to remind myself of the things I am thankful for despite the pandemic's uncertainty. Yes, we can still go outside of our house to get our much-needed sunlight. 

I appreciate dinner time in the family, where we can talk about things aside from developments on the pandemic. My husband and I take turns cooking batch meals, even if these are only variants of our favorite nilagang manok. 

It is likewise helpful for me to list down things that I can do, what my family can do given the quarantine. I follow a schedule since I am working from home. My husband is working on a mathematical model regarding trends in the COVID 19 pandemic in our country and Southeast Asia. I wonder if there is already a trend towards a much-diminished curve. My younger daughter is reviewing her notes as part of her online learning for her Circuit class. I read and collate materials on resiliency and mental health to share these with my students online. I am also part of a volunteer team that does counseling for frontline medical personnel. 

I'm thinking of my eldest daughter, who lives and works in another city, far away from us. I know that she's a kick-ass person who knows how to handle different situations. Her husband is also a good person who cares for her. I'm confident that they will manage this challenging period of living under the enhanced community quarantine, aka lockdown.

I pray that my relatives, especially my sister, are safe from harm's way. My sister is one person I deeply respect and care for. She has endured many difficult times in her life, survived, and thrived. She has given so much of herself to me and to many others.

Tuesday, 17 September 2019

Kuwento ng Paghilom

    Magtatlong-buwan na rin pagkatapos akong sumailalim sa bilateral knee surgery. Nakakapaglakad na ako kahit hindi pa rin kabilisan. “ Hindi na ako gumagamit ng tungkod; matagal ko nang itinabi ang walker na ginamit ko sa pagtayo at ang rollator na ginamit ko sa pagsasanay sa mas mabilis na paghakbang. 

    Marami na ring pagbabago habang bumubuti ang aking kalagayan. Nakakapagmaneho na rin ako ng mahabang distansiya;nasa bucket list ko kasi ang pagmamaneho ulit matapos ang operasyon.Kumpara sa unang tatlong linggo pagkatapos ng operasyon, hindi na gaano kahirap matulog. May ilang beses na nagigising ako tuwing gabi at pahirapan sa akin na makatulog muli. Ginawa ko ang meditation, ang pakikinig ng musika, ang pagtatakip ng tela sa mata, ang paniniguro na madilim ang tulugan ko- pero hindi pa rin ako makatulog. Sinubukan kong magsulat, kaya lang hindi pa ako makaupo nang matagal. Kailangan kong tumayo pagkatapos ng ilang minuto para di manigas ang aking binti.

    Nakabalik na rin ako sa trabaho ko sa pamantasan. Mabuti na lamang, may “stair lift” sa gusali ko, isang silyang bakal na umiikot sa hagdan ng bawa’t palapag. Hindi naging mahirap para sa akin ang mag-akyat-panaog papuntang opisina ko. Hindi lang madali sa akin ang pagbaba gamit ang kanang binti ko; pakiramdam ko may nababanat na goma tuwing bababa ako.

    Pawang dumaan ako sa butas ng karayom sa paghilom. Hindi malakas ang katawan ko bago ako sumalang sa operasyon. Kinakailangang malakas ang mga braso (siyempre pa pati ang binti) dahil gagamitin ang mga ito sa pagbubuhat ng sarili pagkatapos ng operasyon. Ilang beses kong sinubukang tumayo gamit ang walker ko, pero hindi ko magawa. Sinubukan ko pang ilagay ang walker sa pagitan ng higaan ko at isang pader sa aking silid pero hindi ko nakayanang tumayo. Binago ko rin ang taas ng walker taliwas sa rekomendasyon ng physical therapist ko. Maaari kayang masyadong mataas ang walker para sa akin? Natandaan kong tinantiya lang ng physical therapist ang pag-ayos ng taas nito. Naging mas madali ang pagtayo ko nang ibinaba ko ang taas ng walker. Hindi ko na ginising ang anak ko sa unang pagtayo kong mag-isa. Makailangang ulit na rin siyang gumising upang tulungan ako.

    Napatanong rin ako sa sarili kung bubuti pa ang aking paglalakad. Paulit-ulit akong nagpa-praktis, pero masakit pa rin ang tuhod ko sa pagyapak ko. Sinusundan ko ang mga ehersisyong pinapagawa ng mga physical therapist ko umaga at gabi. Pinapalakas ko rin ang binti ko sa paggamit ng exercise bike at threadmill. Pursigido akong gumaling at  tanggap kong nasa mahabang biyahe ako sa paghilom.

    Maaaring magkakaiba ang karanasan ng bawa’t isang sasabak sa ganitong operasyon. May kasabayan akong seaman sa araw ng operasyon na naglalakad na habang hindi man lamang ako makatayo sa wheelchair ko. Malaking tulong ang pag-unawa sa sarili at pagkilala na hindi magkakapareho ang daraanan sa paghilom. Kinakailangan ihanda ang sarili bago at pagkatapos ng operasyon, kasama na dito ang pananaliksik at matibay na pananalig sa paggaling. Di matatawaran ang kahalagahan ng "support team" - mga taong tutulong sa iyo. Kailangan rin na literal na pagbabanat ng buto, sa pamamagitan ng physical therapy. Walang short-cut sa paghilom. Hindi rin biro ang gastusin na haharapin kaya kailangang iplano ito.

    Pinagnilayan ko dati ang pagpili sa tradisyunal na operasyon o piliin ang minimally invasive knee surgery (MIS).Mas mabilis ang paghilom sa MIS kumpara sa tradisyunal na operasyon dahil hindi na kailangang hiwain ang quadriceps ng binti. Hindi ito uubra sa akin dahil maraming kailangang ayusin sa tuhod ko.Nagtanong ako sa kapatid ko at mga kasamahan kung may kakilala silang mahusay na orthopedic surgeon. Nagbasa rin ako sa mga nailathalang artikulo sa web. Mahalagang panukat sa pipiliing surgeon ay di lamang ang dami ng naisagawang operasyon pero kung paano siya makitungo sa kanyang mga pasyente. Hinahanap ko kasi yung surgeon na mahusay, di ako mangingiming magtanong at hindi babalewalain ang mga agam-agam ko. Mabuti na lamang at nakilala ko ang isang doktor na mapagmalasakit sa kanyang mga pasyente at handang ipaglaban sila.

    Mahalagang mayroong support group para sa operasyon at panahon ng paghilom. Kasama sa support group ang  mga taong tutulong sa iba’t ibang mga pangangailangan pagkatapos ng operasyon. Maaaring kamag-anak o maaaring magtukoy ng isang caregiver. Naging caregiver ko ang isang ina na tumulong sa akin sa loob at paglabas ng ospital, nakitawa at nakiiyak habang nanonood kami ng teleseryeng panghapon sa ospital.

    Nagpapasalamat ako sa mga taong naging sandigan ko noon, mga taong nagmalasakit at nagpadama ng kanilang pagmamahal bago pa man ako isalang sa operasyon. Nariyan ang aking pamilya, ang aking asawa’t mga anak, ang aking mga kapatid at mga pamangkin. 

    Malaki ang pasasalamat ko sa pamantasang Ateneo sa malasakit at suporta - sa mga kasamahan ko sa trabaho lalo na sa mga taga-Loyola Schools na naglakbay papuntang Manila Doctor’s Hospital upang magbigay ng donasyon na dugo.

    Higit sa lahat, nagpapasalamat ako sa Panginoon na hindi ako pinabayaan sa panahong mahirap.

Tuesday, 10 July 2018

Pagpupugay sa Isang Makata

Esteemed Filipino artist and poet, Rogelio B. Mangahas passed away last July 4, 2018. The author, Amy Muga, read this piece at the tribute given  by writers and artists to the late poet.

   Dati, nasabi ko kay ninong Roger na magdadala kami ni Lex ng cake sa pagbisita namin sa kanya. Galing siyang sakit noon. Sabi niya, huwag na, magdala na lang raw ako ng mga tulang sinulat ko, kahit dalawa o tatlo. Nyay, inisip ko. Mukhang magtatagal na naman bago kami magkita.

    Hindi na ako nakadala ng cake, pero napadalhan ko naman siya ng ilang sinulat ko tungkol sa samot-saring mga kuwento ko sa buhay. Hindi tula, dahil nagdesisyon akong magpahinga muna sa pagsusulat nito matapos ang isang palihang sinalihan ko.

  Napakahalaga sa akin ang binitawan niyang mga salita sa panahong nagdadalawang-isip ako kung itutuloy ko pa ang pagsusulat.
     Ganyan si Ninong Roger sa buhay ko at sa buhay namin ni Lex. Pawang isang amang hahayaan kang tumuklas, magkamali at matuto. Yung tutulungan kang matanglawan ang iyong daraanan kung kakailanganin. Walang butil ng pagmamalaki sa sarili. Nagbabahagi ng mga paraan kung paaano malilinang ang kakayanan mo sa pagsulat. Di mayabang. Di naninindak. Walang masamang tinapay sa kapwa.
     Sa kanya ako nagpapabasa ng mga sinulat ko. Bubusisiin niya ang mga salitang ginamit ko, sasabihin niya ang mga maling pagkagamit ng salita, tutulungan niya akong itama ang mga pagkakamali ko. Magbibigay siya ng mga abiso na pakikingan ko pero minsan ay hindi ko naman gagawin. Siguro, naroon na rin ang pagtanggap niya na matigas ang ulo ko, na may sariling diskarte sa buhay, kabilang na sa paraan ng pagsusulat.
     Kaanak siyang maituturing ng aking mga anak. Ninong Roger rin ang tawag sa kanya ng mga anak ko. Natutuwa siyang makipagkuwentuhan sa mga anak ko - ang ginagawa ng panganay ko sa trabahong actuary at sa bunso kong mahilig rin magsulat at lumikha. Siyempre pa, naroon yung pagkawili niya sa mga kuwento tungkol sa eleksiyon at politika. Kapalitan niya ng kuro-kuro si Lex.
     Mami-miss ka namin, Ninong. Nalulungkot kami sa iyong pagpanaw. Pero alam namin na marahil ay nasa isang mabuting lugar ka ngayon. Salamat sa napakayamang ambag mo sa panitikang Filipino. Salamat sa paggabay sa akin, sa amin ni Lex.

Ninong Roger Mangahas kasama si Lex Muga

Meryenda kasama si Ninong Roger

Sunday, 3 June 2018

Kuwentuhan sa Mundo ni Citizen Jake

     May ilang beses na ring nakasama ko ang bunso kong anak  sa panonood ng  pelikulang may  politikal na paksa. Isa sa pelikulang nagustuhan niya ay ang Barber’s Tale, isang kuwento tungkol sa pagbabago ng pananaw ng isang balo mula sa pagiging kimi at mahina ang kalooban tungo sa pagkilala sa kanyang kakayanang gumawa ng mga hakbang na babago sa kanyang buhay. Maganda ang kuwentuhan namin ng anak ko lalo na tungkol sa kalagayan ng mga babae sa isang mala-pyudal na lipunan.  Ito rin ang dahilan kung bakit kapag may pelikulang makabulahan, sisikapin naming panoorin ito.

     Noong isang linggo, nanood kami ng Citizen Jake, pelikula ng batikang direktor na si Mike de Leon at pinagbidahan ng broadcast journalist na si Atom Araullo. Hinintay ko ito, di lamang dahil sa kalibre ng mga pelikula ni Direk Mike pero bilang suporta na rin kay Atom na nakilala ko  sa isang proyekto para sa mga mag-aaral ng isang pamantasan. Paksa namin sa proyekto ang "resiliency", ang kakayanang umigpaw at magpatuloy kahit humarap sa mahirap na mga yugto sa buhay. Nagbahagi si Atom ng isang masaklap na karanasan at paano niya inigpawan ito.

     Natandaan ko ito sa pagbida ko ng Citizen Jake sa anak ko. Gusto ko rin kasing makapanood ng mga pelikulang lapat sa lupa at salamin ng realidad sa lipunan.  Nagustuhan ko ang pagpili ng direktor sa Baguio City, isang lugar na pinangarap kong matirhan ng aking pamilya.  Nagustuhan ko ang magandang kuha sa iba’t ibang eksena dito, ang kuha sa artistang si Max Collins,  ang bahay ng pamilya ni Jake sa Baguio na tunay na pag-aari pala ng pamilya ni Direk Mike. Gusto ko tuloy magkaroon rin ng bahay na napapaligiran ng mga halaman sa Baguio! Mahusay ang pagkakaganap ng halos lahat ng artista dito lalo na kina Cherrie Gil, kay Max Collins, kay Ruby Ruiz na gumanap na caretaker ng bahay at nanay ni Jonie, kababata ni Jake at buong husay na ginampanan ni Luis Alandy. Makatotohanan ang kuwento; naantig ako sa kagustuhan ni Jake  lumayo sa buhay na inilalatag sa kanya ng kanyang ama pero pawang batubalani na kumakapit sa kanya.

     Palaisipan sa akin ang pagkakasulat ng katauhan ng ilang mga tauhan sa kuwento. Naroon ang kadiliman ng budhi ni Senador Jacobo Herrera. Alam na ni Jake ang kasamaan ng ama niya; nalaman niya sa bandang huli na may didilim pa pala sa itim. Naroon rin ang psychopath niyang kapatid na politiko. Maaaring ang redeeming value ng ama niya’t kapatid niya ay  ang pagpapahalaga nila sa konsepto ng pamilya. Natanong rin sa akin ng anak ko ang sitwasyon ni Jonie, kababata ni Jake.  Sana raw kung tinuring ni Jake na kaibigan si Jonie, na natulungan siyang  makapag-aral at makaalis sa buhay niya bilang caretaker ng bahay at ponyboy sa umaga.

     Natatandaan ko tuloy ang ilan sa kakilalang kong pinag-aral ang kanilang kasambahay o mga anak ng kasambahay nila. Ganoon rin ang ginawa ng kapatid ko para sa kanyang kasambahay. Tinulungan niya itong mag-aral sa isang pamantasang kalapit ng tirahan nila.  Di niya ginustong maikahon sa paninilbihan ang kasambahay nila.

     Mabuti ang pagkakatahi sa kuwento ng ilang mga realidad sa kalagayang politikal  ng ating bayan,kabilang na dito ang pagbabalik sa poder ng pamilyang napatalsik sa noong 1986, ang “culture of impunity”  na dahilan kung bakit pinili ng marami magtiklop-tuhod at manahimik.

     Bagama’t di na rin bago para sa akin ang mga isyung tinalakay sa pelikula, nagpapasalamat ako na nagawa ito’t naipalabas sa mga sinehan. Di biro ang sumugal sa isang pelikulang Pinoy na walang artistang tinitilian ng mga manonood. Nagpapasalamat ako na napalamanan ulit ang kuwentuhan namin ng anak ko tungkol sa pelikula at politika, tungkol sa mga pangyayari sa ating bayan noong panahon ng diktadura.
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...